Rehabilitasyon Sözlüğü
Rehabilitasyon ve fizik tedavi alanında sık karşılaşılan terimlerin sade, anlaşılır açıklamaları.
A
Afazi
Beyindeki dil merkezlerinin hasar görmesi sonucu ortaya çıkan, konuşmayı anlama ve/veya ifade etmeyi zorlaştıran bir dil bozukluğudur. En sık inme sonrasında görülür. Konuşma ve dil terapisiyle iletişim becerileri desteklenebilir.
Ağrı eşiği
Bir uyaranın kişi tarafından "ağrılı" olarak algılanmaya başladığı şiddet düzeyidir. Kişiden kişiye, hatta aynı kişide zamana göre değişebilir. Rehabilitasyon programında egzersiz şiddeti bu eşik göz önünde bulundurularak kademeli artırılır.
Ambulasyon
Bir kişinin bağımsız veya yardımcı cihazla yürüyebilme, yer değiştirebilme yetisidir. Rehabilitasyonda sıkça izlenen fonksiyonel bir göstergedir. Ambulasyon düzeyi; hastalığın türüne, kas gücüne ve dengeye göre değişir.
Ankiloz
Bir eklemin kısmen veya tamamen hareket kabiliyetini kaybederek sertleşmesi durumudur. Uzun süreli hareketsizlik, iltihaplı eklem hastalıkları veya travma sonrası gelişebilir. Erken dönemde uygulanan hareket açıklığı egzersizleri önleyici olabilir.
Atrofi
Kullanılmama, sinir hasarı veya uzun süreli hareketsizlik nedeniyle kas kütlesinde ve gücünde azalmadır. Yatak istirahati veya alçı sonrası sık görülür. Kademeli kuvvetlendirme egzersizleriyle bir ölçüde desteklenmeye çalışılır.
B
Biofeedback
Kas aktivitesi, nabız veya solunum gibi vücut sinyallerinin cihazlar yardımıyla ölçülüp hastaya görsel veya işitsel olarak geri bildirilmesi yöntemidir. Hasta, bu geri bildirimi kullanarak kas kontrolünü bilinçli şekilde geliştirmeyi öğrenir. Nörolojik rehabilitasyonda sıkça kullanılır.
D
Denge eğitimi
Duruş kontrolünü ve düşme riskini azaltmayı hedefleyen egzersiz programlarının genel adıdır. Statik ve dinamik denge çalışmalarını içerebilir. Özellikle yaşlılarda ve nörolojik hastalıklarda düşme riskinin azaltılmasına katkı sağlayabilir.
Disfaji
Yutma eyleminin güçleşmesi veya ağrılı hale gelmesidir. Nörolojik hastalıklarda kas kontrolünün etkilenmesi sonucu ortaya çıkabilir. Yutma değerlendirmesi ve özel egzersizlerle yönetilebilir; ciddi durumlarda beslenme şekli hekim kontrolünde düzenlenir.
E
Egzersiz toleransı
Bir kişinin yorulmadan veya semptomları artırmadan yapabildiği fiziksel aktivite düzeyidir. Kalp-akciğer kapasitesi, kas gücü ve genel sağlık durumuna bağlıdır. Rehabilitasyon programları bu tolerans sınırları içinde kademeli olarak planlanır.
Elektroterapi
Ağrı kontrolü, kas uyarımı veya doku iyileşmesini desteklemek amacıyla elektrik akımının tedavi amaçlı kullanılmasıdır. TENS ve FES gibi farklı yöntemleri kapsayan genel bir terimdir. Uygulama şekli ve süresi fizyoterapist tarafından belirlenir.
EMG (Elektromiyografi)
Kasların elektriksel aktivitesini ölçen bir tanı ve değerlendirme yöntemidir. Sinir-kas hastalıklarının değerlendirilmesinde ve biofeedback uygulamalarında kullanılır. Sonuçlar, hekim tarafından klinik bulgularla birlikte yorumlanır.
Ergoterapi
Uğraşı terapisi olarak da bilinen ergoterapi, kişinin günlük yaşam aktivitelerini (giyinme, yemek yeme, ev işleri gibi) bağımsız şekilde yapabilmesini desteklemeyi amaçlayan rehabilitasyon dalıdır. Ev ve iş ortamının düzenlenmesini de kapsayabilir.
ESWT (Şok Dalga Tedavisi)
Yüksek enerjili ses dalgalarının belirli yumuşak doku ve tendon sorunlarında tedavi amacıyla uygulanmasıdır. Topuk dikeni ve tendinit gibi durumlarda değerlendirilebilir. Uygunluk, hekim muayenesiyle belirlenir.
F
FES (Fonksiyonel Elektrik Stimülasyonu)
Zayıflamış veya felçli kasları elektriksel uyarım yoluyla harekete geçirerek fonksiyonel hareketi (örneğin yürüme sırasında ayak kaldırma) desteklemeyi amaçlayan bir yöntemdir. Nörolojik rehabilitasyonda uygun bulunan hastalarda kullanılır.
Fonksiyonel bağımsızlık
Bir kişinin günlük yaşam aktivitelerini başkasının yardımı olmadan yerine getirebilme düzeyidir. Rehabilitasyonun temel hedeflerinden biridir ve standart ölçeklerle değerlendirilir.
H
Hemipleji
Vücudun bir yarısında görülen kas gücü kaybıdır; genellikle inme sonrasında ortaya çıkar. Kol, bacak ve bazen yüz kaslarını etkileyebilir. Rehabilitasyon programı, etkilenen tarafın fonksiyonunu desteklemeye yönelik planlanır.
K
Kinezyolojik bantlama
Esnek özel bantların kas ve eklemler üzerine belirli tekniklerle uygulanmasıdır. Ağrı algısını azaltmaya, ödemi desteklemeye veya kas fonksiyonunu desteklemeye yönelik kullanılabilir. Tek başına tedavi yöntemi değildir, destekleyici bir uygulamadır.
Kontraktür
Kas, tendon veya eklem çevresi dokularının kısalması sonucu eklemin tam hareket açıklığını kaybetmesidir. Uzun süreli hareketsizlik veya spastisite sonucu gelişebilir. Erken hareket açıklığı egzersizleri ve pozisyonlama önleyici rol oynayabilir.
M
Manuel terapi
Fizyoterapistin elleriyle uyguladığı mobilizasyon, manipülasyon ve yumuşak doku tekniklerini kapsayan bir tedavi yaklaşımıdır. Eklem hareketliliğini ve doku esnekliğini desteklemeyi amaçlar. Genellikle egzersiz programıyla birlikte uygulanır.
N
Nöroplastisite
Beynin yeni bağlantılar kurarak yapısını ve işlevini değiştirebilme yeteneğidir. İnme veya travma sonrası rehabilitasyonun bilimsel temellerinden birini oluşturur. Tekrarlı, görev odaklı egzersizler bu süreci desteklemeyi amaçlar.
O
Ortez
Bir eklemi veya uzvu desteklemek, korumak ya da hareketini yönlendirmek amacıyla kullanılan, dışarıdan takılan yardımcı cihazdır. Ayak-ayak bileği ortezi buna bir örnektir. Ortez seçimi ve ölçüsü uzman değerlendirmesiyle belirlenir.
P
Parapleji
Omurilik hasarı sonucu her iki bacakta görülen kas gücü kaybıdır; gövdenin alt kısmını etkiler. Omurilik yaralanmasının düzeyine göre etkilenim derecesi değişir. Rehabilitasyon, kalan fonksiyonu etkin biçimde kullanmayı hedefler.
Proprioseption (Propriosepsiyon)
Vücudun eklem pozisyonunu ve hareketini, bakmadan algılayabilme duyusudur. Denge ve koordinasyonun temel bileşenlerinden biridir. Yaralanma sonrası bu duyu azalabilir ve özel egzersizlerle yeniden desteklenebilir.
R
Robotik rehabilitasyon
Motorlu cihazlar aracılığıyla tekrarlı ve kontrollü hareket pratiği sunan bir rehabilitasyon yaklaşımıdır. Yürüme veya üst ekstremite hareketlerini desteklemek amacıyla kullanılabilir. Uygunluk, hekim ve fizyoterapist değerlendirmesiyle belirlenir.
ROM (Eklem Hareket Açıklığı)
Bir eklemin gerçekleştirebildiği hareket miktarının ölçüsüdür. Aktif ROM kişinin kendi kas gücüyle, pasif ROM ise dıştan yardımla yapılan hareketi ifade eder. Rehabilitasyon programlarında düzenli olarak ölçülüp izlenir.
S
Spastisite
Sinir sistemi hasarı sonucu kas tonusunun anormal şekilde artmasıdır; kaslarda sertlik ve istemsiz kasılma şeklinde ortaya çıkabilir. İnme, omurilik yaralanması ve MS gibi durumlarda görülebilir. Germe egzersizleri, pozisyonlama ve gerektiğinde tıbbi tedavilerle yönetilebilir.
T
TENS (Transkütanöz Elektriksel Sinir Stimülasyonu)
Cilt üzerine yerleştirilen elektrotlar aracılığıyla düşük yoğunluklu elektrik akımı vererek ağrı algısını azaltmayı amaçlayan bir elektroterapi yöntemidir. Ağrı yönetiminin destekleyici bir parçası olarak kullanılabilir.
Traksiyon
Omurga veya eklemlere kontrollü çekme kuvveti uygulayarak sinir kökü baskısını azaltmayı ve hareketliliği desteklemeyi amaçlayan bir tedavi yöntemidir. Bel ve boyun sorunlarında değerlendirilebilir. Uygulama, hekim/fizyoterapist gözetiminde yapılır.
Y
Yürüme analizi
Yürüme paterninin adım uzunluğu, hız, simetri gibi parametreler açısından değerlendirilmesidir. Görsel gözlemle veya sensör/cihaz destekli sistemlerle yapılabilir. Sonuçlar, rehabilitasyon programının planlanmasında yol gösterici olarak kullanılır.
Aradığınız terimi bulamadınız mı?
Bize ulaşın, sorularınızı yanıtlayalım ya da doğrudan uzman değerlendirmesi talep edin.